Nederboekt - toelichting op de uitgiften

1.
Perceel nr. 6


Perceel nr. 6 was in de achttiende eeuw belast met een cijns aan de domeinen vanwege een uitgifte van 14 1/2 roeden. Dit perceel werd in 1653 uitgegeven en heeft nummer Hg-235 in de bewerking van de cijnzen van de hertog van Brabant. Het perceel werd toen "de Rijt" genoemd, wat inderdaad de naam was van perceel nummer 6. Uit de omschrijving van het perceel ten tijde van de uitgifte blijkt echter dat het oorsponkelijk uitgegeven perceel elders gelegen moet hebben. We kunnen het plaatsen op Stad, nr. 19, een perceel dat dezelfde eigenaren had en ook de Rijt genoemd werd. Op een gegeven moment is de cijns van Stad nr. 19 naar Nederboekt nr. 6 verhuisd.


2.
Perceel nr. 18

Volgens een akte van 17-9-1744 waren bederboekt nr. 18 en het aangrenzende perceel Heuvel nr. 1 belast met een cijns van 0-6-0 (6 stuivers) aan de heer van Helmond. Het ging om drie verschillende cijnzen (nieuwe nummers vanaf de zedstiende eeuw):

 

Cijns nr:
 

Cijnsbedrag:

Hm-26

0-2-14

Hm-170

0-1-14

Hm-116

0-1-4

Totaal:

0-6-0

 


Hm-26 (0-2-14) rustte in 1820 nog op Nederboekt nrs. 18 en 19.

Hm-26 gaat terug op Hm-237 (oude nummering in de vijftiende eeuw). Hm-237 (oud) wordt in 1406 omschreven als: een cijns van 4 nieuwe schellingen en 4 1/2 nieuwe penningen te betalen uit het erfgoed van Nycolaus van den Bredelaer. Deze cijns werd in de vijftiende eeuw in vijf delen gesplitst. Vier van de vijf delen rustten in de achttiende eeuw op percelen aan de Hei (nu Mariaheide), en een deel op Nederboekt nr. 18 en Heuvel nr. 1. We nemen aan dat het oorspronkelijk in 1190-1314 uitgegeven perceel aan de Hei lag.

Hm-170 (nieuwe nummering) gaat terug op Hm-132 en Hm-233 (oude nummering in de vijftiende eeuw). Hm-116 gaat terug op Hm-132 (oude nummering).

Hm-233 (oud) wordt in 1406 omschreven als: een cijns van 17 1/2 nieuwe penningen te betalen uit het erfgoed van Nycolaus van den Bredelaer. Hm-233 en Hm-237 werden in 1406 allebei betaald uit het erfoed van Nycolaus van den Bredelaer, Omdat boeren hun grond vaak het liefst kort bij huis hadden liggen is het aannemelijk dat de oorspronkelijke percelen van Hm-237 en Hm-233 kort bij elkaar lagen. Hm-233 werd in 1428 in drie delen gesplitst. (Nieuwe nummering Hm-140, Hm-160 en Hm-170). Hm-140 en Hm-160 rustten in de achttiende eeuw op percelen aan de Hei (nu Mariaheide), en Hm-170 op Nederboekt nr. 18 en Heuvel nr. 1. Ook dat is een reden aam aan te nemen dat het oorspronkelijk in 1190-1314 uitgegeven perceel van Hm-133 aan de Hei lag. Zie de toelichting bij Corsehoef.

Hm-132 (oud) wordt in 1406 omschreven als: een cijns van 12 nieuwe penningen betaald uit 1 bunder. In 1411 werd de cijns in twee helften gesplitst. Een helft kreeg in de zestiende eeuw nummer Hm-116 en de andere helft nummer Hm-170. Beide helften rustten in de achttiende eeuw op Nederboekt nr. 18 en Heuvel nr. 1. We nemen aan dat het oorspronkelijk in 1190-1414 uitgegeven perceel in de buurt van deze percelen lag. Perceel nr. 18 was ongeveer 2 lopens groot. We nemen aan dat het oorspronkelijk uitgegeven perceel nr. 18 en een deel van nr. 19 omvatte.
 

De opeenvolgende cijnsbetalers tussen 1406 en 1542 zijn in onderstaande tabel gegeven. 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-132 (1406): 12 nieuwe penningen betaald uit 1 bunder

 

Theodoricus van der Haghen  

Vermeld in 1406 

In 1411 werd de cijns gesplitst.
 

 

Hm-132.1 (1411): 6 nieuwe penningen betaald uit 1/2 bunder

 

 Hm-116 (nieuw)

Petrus van der Haghen

Verwerving in 1411, vermeld in 1421  

Johannes, zoon van Wilhelmus van Hoeps

Verwerving in 1421-1447 

Johannes, zoon van Theodoricus van der Heijden (de Merica) 

 Verwerving in 1421-1447, vermeld in 1447

Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1447-1465 

Jacobus, zoon van Nicholaus, zoon van Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498 

Henricus, zoon van Nicholaus, zoon van Theodoricus Theodoricus Molbers

Verwerving in 1498-1507 

Eva en Elizabeth, kinderen van Petrus, zoon van Henricus Molners (Multoris)
 

Verwerving na 1507 

Hm-132.2 (1411): 6 nieuwe penningen betaald uit 1/2 bunder

 

 Hm-170 (nieuw)

Katharina, dochter van Hermannus van der Vort (de Vort)

Verwerving in 1411, vermeld in 1421 

Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1421-1447 

De 5 kinderen van Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498 

Nycholaus, zoon van Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498 

Nycholaus, zoon van Nycholaus, zoon van Theodoricus, zoon van Theodoricus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1498 

Johannes van Lyt van den Bosch, spelmeker

Vermeld in 1498-1507 

Gudela, weduwe van Johannes van Lyt van den Bosch

Vererving in 1498-1507 

Johannes, natuurlijke zoon van Elizabeth

Verwerving ná 1507 

Nicholaus, zoon van Nicholaus Molners (Multoris)
 

 Verwerving ná 1507 


 

2.
Perceel nr. 19-23

De huizen en percelen nrs. 19, 22 en 23 waren eertijds belast met een zogenoemde balkcijns, te betalen aan het dorp van Veghel. Balkcijnzen kwamen voort uit de omslag van de cijns voor de gemeint in 1310 en een al eerder gekregen recht van weerschap. Na 1310 versteende deze omslag, er waren geen wijzingingen meer. De genoemde huizen stonden er dus al in 1310.
 

Er is dus een goede kans dat percelen nrs. 19, 22 en 23 en eventueel belendende percelen in de dertiende of veertiende eeuw uitgegeven zijn. Maar behalve de cijns aan Helmond op perceel nr. 18 we vinden hier geen cijnzen aan de heer van Helmond of de hertog van Brabant vermeld. Als die er geweest zijn, zijn die verhuisd naar een ander perceel.  Nu vinden we in deel Beukelaar een paar grote cijnzen (samen 24 oude penningen) die we daar niet kwijt kunnen. We nemen aan dat de oorspronkelijk uitgegeven percelen hier (Nederboekt 19-23) thuis horen. Dat krijgt verder enige steun doordat het betreffende cijnsgoed (de 24 oude penningen) in 1406 in handen was van Peter van Keeldonc, die we ook terugvinden als cijnsbetaler van cijnzen die we lokaliseren op deel Erpse Dijk op belendende percelen aan de overkant van de weg.

 

Kaart van Veghel     Nederboekt